J.Ś. Dalajlama: Buddyzm a demokracja

Prawda jest najlepszym gwarantem i prawdziwą podstawą wolności i demokracji. Nie ma znaczenia, czy jesteś słaby, czy silny i czy twoja sprawa ma wielu, czy też niewielu zwolenników. Prawda i tak zwycięży.

1. Przez tysiące lat wmawiano ludziom, że jedynie organizacja autorytarna, stosująca surowe  metody oparte na dyscyplinie, jest w stanie zarządzać społecznością ludzką. Jednakże, ponieważ ludzie posiadają wrodzone pragnienie wolności, na przestrzeni historii siły wolności i ucisku pozostawały w ciągłym konflikcie. Dzisiaj jest jasne, które z nich wygrywa. Pojawienie się masowych ruchów społecznych oraz obalenie lewicowych i prawicowych dyktatur pokazały bezdyskusyjnie, że rasa ludzka nie może tolerować ani właściwie funkcjonować pod rządami tyranii.

2. Jakkolwiek żadne z naszych buddyjskich społeczeństw nie rozwinęło systemu rządzenia podobnego do świeckiej demokracji, ja osobiście mam dla niej wielki podziw. Gdy Tybet był jeszcze wolny, pielęgnowaliśmy naszą naturalną izolację, błędnie sądząc, że zapewnimy sobie w ten sposób pokój i bezpieczeństwo. W rezultacie zwracaliśmy niewiele uwagi na zmiany zachodzące w świecie na zewnątrz. Moment w którym jeden z naszych najbliższych sąsiadów –  Indie, po pokojowym zdobyciu niepodległości, staył się największą demokracją świata, przeszedł dla nas prawie niezauważenie. Później nauczyliśmy się poprzez trudne doświadczenia, że wolność jest czymś, co należy dzielić z innymi i cieszyć nią w ich towarzystwie, nie zaś trzymać tylko dla siebie.

3. Pomimo że Tybetańczycy na zewnątrz Tybetu zostali zdegradowani do statusu uchodźców, mamy wolność do korzystania z naszych praw. Nasi bracia i siostry w Tybecie, chociaż żyją w swoim własnym kraju, nie mają nawet prawa do życia. Dlatego ci z nas, którzy znajdują się na uchodźstwie są odpowiedzialni za zastanowienie się nad i obmyślenie planu dla przyszłego Tybetu. Z tego powodu przez lata próbowaliśmy różnych środków w celu ustanowienia modelu prawdziwej demokracji. Pokazuje to doskonałe zaznajomienie wszystkich Tybetańczyków na uchodźstwie z terminem -„demokracja”.

4. Przez długi czas nie mogłem się doczekać chwili, w której moglibyśmy opracować system polityczny odpowiadający zarówno naszym tradycjom, jak wymogom współczesnego świata. Demokracji mającej w swoich założeniach pokój i niestosowanie przemocy. Rozpoczęliśmy ostatnio wprowadzanie zmian, które jeszcze bardziej zdemokratyzują i wzmocnią naszą administrację na uchodźstwie. Zdecydowałem z wielu powodów, że nie będę stał na czele, ani nie będę odgrywał jakiejkolwiek roli w rządzie, gdy Tybet stanie się niepodległy. Przyszłym szefem Rządu Tybetańskiego musi być ktoś wybrany w wyborach powszechnych przez Tybetańczyków. Takie rozwiązanie ma wiele zalet i sprawi, że staniemy się prawdziwą i całkowitą demokracją. Mam nadzieję, że pozwoli ono narodowi tybetańskiemu mieć pełne prawo głosu w decydowaniu o przyszłości ich kraju.

5. Nasza demokratyzacja dotarła do Tybetańczyków na całym świecie. Sądzę, że przyszłe pokolenia będą uważały te zmiany za jedne z najważniejszych osiągnięć naszego życia na uchodźstwie. Podobnie jak wprowadzenie buddyzmu do Tybetu scementowało nasz naród, jestem przekonany, że demokratyzacja naszego społeczeństwa doda mu witalności i umożliwi naszym instytucjom decyzyjnym odzwierciedlanie jego rzeczywistych potrzeb i aspiracji.

6. Idea mówiąca o tym, że ludzie mogą żyć razem jako wolne jednostki, z założenia równe i z tego powodu odpowiedzialne za siebie nawzajem, zasadniczo zgadza się z podejściem buddyjskim. Będąc buddystami, my – Tybetańczycy, odnosimy się do życia ludzkiego z szacunkiem, uznając je za najcenniejszy dar i uważamy filozofię i nauki buddyjskie za ścieżkę wiodącą do najwyższego rodzaju wolności, celu możliwego do osiągnięcia zarówno przez mężczyzn, jak i przez kobiety.

7. Według Buddy najważniejszym celem życia jest szczęście. Uważał on także, że podczas gdy niewiedza związuje istoty z niekończącą się frustracją i cierpieniem, mądrość jest wyzwalająca. Współczesna demokracja jest oparta na założeniu, że wszyscy ludzie są w swojej istocie równi i każdy z nas ma równe prawa do życia, wolności i szczęścia. Buddyzm także uznaje, że wszystkie istoty ludzkie są uprawnione do godnego życia oraz mają równe i niezbywalne prawo do wolności, nie tylko w znaczeniu wolności politycznej, lecz także na fundamentalnej płaszczyźnie wolności od lęku i niedostatku. Bez względu na to, czy jesteśmy bogaci, czy biedni, wykształceni, czy niewykształceni, do jakiej należymy religii lub nacji, oraz jaką wyznajemy ideologię, każdy z nas jest po prostu istotą ludzką, taką samą jak wszyscy inni. Nie tylko wszyscy pragniemy szczęścia i chcemy uniknąć cierpienia, lecz także każdy z nas ma równe prawa do realizacji tych celów.

8. Budda założył instytucję zwaną Sanghą lub społecznością monastyczną, która działała na zasadach w dużej mierze demokratycznych. Wewnątrz tego braterstwa jednostki były równe, niezależnie od pochodzenia klasowego czy kastowego. Jedyna drobna różnica w statusie zależała od długości stażu w stanie mnisim. Indywidualna wolność, której przykładem było wyzwolenie lub oświecenie, stanowiła główny przedmiot zainteresowania całej społeczności i osiągano ją poprzez doskonalenie umysłu w medytacji. Niemniej jednak, w codziennych relacjach pomiędzy mnichami obowiązywały zasady szczodrości, szacunku i łagodności wobec innych. Prowadząc życie bezdomne, mnisi uwolnili się od trosk związanych z posiadaniem. Jednakże nie żyli w całkowitej izolacji. Zwyczaj żebrania o datki wzmacniał tylko ich świadomość zależności od innych. Decyzje wewnątrz społeczności były podejmowane przez głosowanie, a sprawy sporne rozstrzygano na zasadzie konsensusu, tak więc Sangha mogła służyć jako model równości społecznej, dzielenia zasobów i procesu demokratycznego.

9. Buddyzm jest przede wszystkim doktryną praktyczną. Odnosząc się do podstawowego problemu ludzkiego cierpienia nie twierdzi, że istnieje tylko jedno rozwiązanie. Dostrzegając, że istoty ludzkie bardzo się różnią pod względem swoich potrzeb, usposobienia i zdolności, uznaje, iż istnieje wiele ścieżek do pokoju i szczęścia. Jego spójność jako wspólnoty duchowej wyrosła z jednoczącego poczucia bycia braćmi i siostrami w Dharmie. Bez żadnej widocznej scentralizowanej władzy buddyzm przetrwał już ponad dwa i pół tysiąca lat. Rozkwitł w wielkiej różnorodności form, ciągle się odnawiając, mając swoje korzenie w naukach Buddy. Taki rodzaj pluralistycznego podejścia, w którym same jednostki są odpowiedzialne, jest w bardzo dużym stopniu zgodny z poglądem demokratycznym.

10. Wszyscy pragniemy wolności, lecz tym, co wyróżnia istoty ludzkie jest inteligencja. Jako wolne istoty ludzkie możemy używać naszej wyjątkowej inteligencji, aby spróbować zrozumieć samych siebie i nasz świat. Budda stwierdził wyraźnie, że jego wyznawcy nie powinni przyjmować bezkrytycznie nawet tego, co on sam powiedział, lecz powinni to badać i sprawdzać, podobnie jak złotnik sprawdza jakość złota. Natomiast jeśli uniemożliwia się nam korzystanie z naszej kreatywności i zdolności rozróżniania, tracimy jedną z podstawowych ludzkich cech. Tak więc wolność polityczna, społeczna i kulturalna, jaką pociąga za sobą demokracja, ma ogromną wartość i znaczenie.

11. Żaden system sprawowania władzy nie jest doskonały, ale demokracja jest najbliższa naszej podstawowej ludzkiej naturze. Stanowi ona również jedyną stabilną podstawę, na jakiej może zostać zbudowana sprawiedliwa i wolna struktura globalna. Stąd jest w najlepiej pojętym interesie nas wszystkich, aby ci z nas, którzy mogą już cieszyć się demokracją, aktywnie wspierali prawo wszystkich innych do tego samego.

12. Jakkolwiek komunizm opowiadał się za wieloma szczytnymi ideałami, w tym altruizmem, próba narzucenia przez elity rządzące własnych poglądów innym okazała się katastrofalna w skutkach. Rządy te zadały sobie wiele trudu, aby skontrolować własne społeczeństwa i wymusić na obywatelach pracę dla dobra ogółu. Sztywna i surowa organizacja była być może potrzebna na samym początku w celu pokonania poprzednich zbudowanych na ucisku reżimów. Jednakże gdy cel ten został osiągnięty, taka surowość stała w sprzeczności z ideą budowy społeczeństwa opartego na autentycznej współpracy. Komunizm poniósł całkowitą klęskę, ponieważ bazował na użyciu siły w celu propagowania własnych przekonań. Ostatecznie natura ludzka nie była w stanie wytrzymać związanego z tym cierpienia.

13. Brutalna siła, jakkolwiek mocno byłaby stosowana, nie jest w stanie poskromić podstawowego ludzkiego pragnienia wolności. Dowodem na to są setki tysięcy ludzi protestujących w miastach Europy Wschodniej. Wyrazili oni po prostu ludzką potrzebę wolności i demokracji. Ich żądania nie miały nic wspólnego z jakąś nową ideologią; wyrażali oni najzwyczajniej płynące z głębi serca pragnienie wolności. Nie wystarczy, tak jak zakładał to system komunistyczny, zapewnić ludziom jedynie pożywienie, schronienie i ubranie. Nasza głębsza natura domaga się, abyśmy oddychali drogocennym powietrzem wolności.

14. Pokojowe rewolucje w byłym Związku Radzieckim i we Wschodniej Europie nauczyły nas wielu ważnych rzeczy. Jedną z nich jest wartość prawdy. Ludzie nie lubią być wykorzystywani, oszukiwani i okłamywani, ani przez inne jednostki, ani przez system. Działania takie są sprzeczne z podstawowym ludzkim charakterem. Stąd ci, którzy stosują oszustwa i używają siły,  mogą osiągnąć znaczący, krótkotrwały sukces, lecz ostatecznie zostaną obaleni.

15. Prawda jest najlepszym gwarantem i prawdziwą podstawą wolności i demokracji. Nie ma znaczenia, czy jesteś słaby, czy silny i czy twoja sprawa ma wielu, czy też niewielu zwolenników. Prawda i tak zwycięży. W ostatnich latach powstało i odniosło sukcesy wiele ruchów wolnościowych będących wyrazem najbardziej podstawowych ludzkich odczuć. Stanowi to cenne przypomnienie, że w dużej części naszego politycznego życia brakuje jeszcze prawdy. Szczególnie w stosunkach międzynarodowych przykładamy do niej bardzo niewielką wagę. W konsekwencji słabsze narody są manipulowane i gnębione przez mocniejsze, tak samo jak słabsze części większości społeczeństw zaznają cierpień z rąk tych bardziej zamożnych i posiadających większą władzę. Wyrażanie prawdy wprost było w przeszłości zwykle odrzucane jako nierealistyczne, lecz ostatnich kilka lat pokazało, że stanowi ono ogromną siłę w ludzkich umysłach i z tego powodu ma moc zmieniania historii.

16. Dochodząc do końca dwudziestego wieku odkrywamy, że świat stał się mniejszy i ludzie tego świata stali się niemalże jedną społecznością. Przyciągają nas również do siebie niezwykle poważne problemy, przed którymi wszyscy stoimy: przeludnienie, zmniejszające się zasoby naturalne i kryzys środowiska naturalnego, zagrażające samym podstawom naszego istnienia na tej małej planecie, którą dzielimy. Sądzę, że aby sprostać wyzwaniom naszych czasów, istoty ludzkie będą musiały rozwinąć większe poczucie powszechnej odpowiedzialności. Każdy z nas musi się nauczyć pracować nie tylko dla siebie, swojej rodziny lub narodu, lecz dla dobra całej ludzkości. Powszechna odpowiedzialność jest prawdziwym kluczem do przetrwania rodzaju ludzkiego. Stanowi najlepszy fundament dla światowego pokoju, sprawiedliwej eksploatacji surowców naturalnych i właściwej troski o środowisko.

17. Ta pilna potrzeba współpracy może jedynie wzmocnić rodzaj ludzki, ponieważ pomaga nam uświadomić sobie, że najbardziej bezpiecznym fundamentem nowego porządku świata  są nie  tylko szersze polityczne i ekonomiczne sojusze, lecz przede wszystkim szczere praktykowanie przez każdą jednostkę miłości i współczucia. Właściwości te są podstawowym źródłem ludzkiego szczęścia i nasza ich potrzeba, leży w najgłębszej istocie naszego jestestwa. Praktyka współczucia nie jest jedynie symptomem nierealistycznego idealizmu, lecz najbardziej skutecznym sposobem dążenia do zapewnienia największych korzyści  zarówno innym ludziom, jak i nam samym. Im bardziej, jako narody lub jednostki, jesteśmy zależni od innych, tym bardziej  w naszym najlepszym interesie leży  zapewnienie im wszelkiego dobra.

18. Pomimo gwałtownych postępów cywilizacji w tym wieku uważam, że najbardziej bezpośrednią przyczyną naszych obecnych problemów jest nadmierny nacisk na rozwój wyłącznie materialny. Nie wiedząc nawet o tym, staliśmy się tak bardzo pochłonięci pogonią za nim, że zaniedbaliśmy rozwijanie najbardziej podstawowych ludzkich potrzeb miłości, dobroci, współpracy i troski. Jeśli kogoś nie znamy, albo nie czujemy się związani z jakąś konkretną osobą lub grupą, po prostu nie zwracamy uwagi na ich potrzeby. A mimo to rozwój ludzkiego społeczeństwa jest oparty na pomaganiu sobie wzajemnie. Gdybyśmy stracili właściwe nam cechy ludzkie, które są naszą podstawą, jaki sens miałoby dążenie do jedynie materialnej poprawy?

19. W obecnych okolicznościach nie możemy sobie pozwolić na założenie, że ktoś inny rozwiąże nasze problemy. Każda indywidualna jednostka jest odpowiedzialna za pomoc w prowadzeniu naszej ludzkiej rodziny we właściwym kierunku i musimy wszyscy podjąć tę odpowiedzialność. To, do czego musimy dążyć, jest wspólną sprawą naszego społeczeństwa. Jeśli społeczeństwo jako całość ma się dobrze, skorzysta na tym każda żyjąca w nim indywidualna jednostka lub grupa. W naturalny sposób będą oni szczęśliwi. Natomiast jeśli społeczeństwo jako całość upadnie, wtedy gdzie będziemy mogli się zwrócić, aby domagać się naszych praw i walczyć o nie?

20. Jeśli o mnie chodzi, to naprawdę sądzę, że jednostki są w stanie zmienić społeczeństwo. Próbuję samemu rozwijać współczucie, nie tylko z powodów religijnych, lecz również humanitarnych. Aby sam siebie zachęcić do tego altruistycznego nastawienia, wyobrażam sobie czasami po jednej stronie siebie, pojedynczą jednostkę, a po drugiej ogromne zgromadzenie wszystkich innych istot ludzkich. Następnie pytam samego siebie: „Czyje interesy są ważniejsze?”. Staje się wtedy dla mnie jasne, że jak bardzo nie czułbym się ważny, jestem tylko jeden, podczas gdy inni stanowią większość.

Waszyngton, kwieceń 1993 r.

Tłumaczenie: Jan Skoczylas

źródło: www.dalailama.com

Tłumaczenie po raz pierwszy opublikowane kilka lat temu na stronie: dalajlama.info.pl 

zobacz także:

J.Ś. Dalajlama: Prawa człowieka,  demokracja i wolność i

J.Ś. Dalajlama: Powszechna odpowiedzialność a środowisko

J.Ś. Dalajlama: Esej o górach

J.Ś. Dalajlama: Globalna społeczność

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *